15.5 C
Amsterdam
woensdag, 22 september, 2021

Net binnen

Erfenis van een getint meisje

boekrecensie

Weer dat gezever over je roots of over kleur, hoor ik een enkele lezer al hardop denken. ‘Half wit, half bruin… so what? Al dat politiek correcte gedoe.’ Vooral die lezers raad ik Sjo Velland’s De Erfenis van een Getint Meisje aan. De oer-Amsterdamse Velland is namelijk allesbehalve politiek hypercorrect of woke maar heerlijk recht voor zijn raap. En ze kan schrijven, die getinte meid uit het minder sjieke deel van Zuid, die ‘half-caste’ tegen wil en dank

‘Niet dat mijn ouders heiligen waren, ben je mal. Of politiek correct. Welnee. Wat kon mijn moeder de slavernij nou schelen. Lastig gedoe van een vorige eeuw. En mijn vader maakte zich ook niet bepaald druk om de sociale misstanden onder zijn bruin gekleurde medemensen.’ Zo beschrijft Sjo Velland haar ontstaansgeschiedenis halverwege de hippe jaren ‘60. Sjo’s moeder was Gronings-blank, haar Surinaamse vader Coca Cola-donker. Ze waren stapelverliefd. En dat leverde Sjo op, een geweldige mix van die twee uitersten, compleet met sproeten én kroeshaar.

Annechien Johanna, zo heet Sjo’s hoofdpersoon voluit. Hollandser krijg je ze niet. Haar eerste stappen zet ze in de Amsterdamse Kinkerbuurt, een volksbuurt pur sang. Daar is ze zeker niet de enige ‘van kleur’. Zo speelt ze graag met buurjongen Jantje, een halve Chinees. Maar na de scheiding van papa en mama wordt de multiraciale hoofdstad ingeruild voor het keurige, witte en vooral ook groene Apeldoorn. Dat is wennen voor de kleine Annechien: ‘Er rijden ook geen trams. De avonden ruiken naar verbrand vlees.’

Dat wennen is wederzijds, zo ervaart ze op het schoolplein. ‘De kinderen stoten elkaar aan, prikken in het meisje en wijzen: “Möh je die gekke kroeskop zeen! En die jurk, t’liekt Sinterkloas woal. En wat proat die vremd!” Ze komen niet meer bij en rollen bijkans uit hun klompjes van het lachen.’ Maar Annechien slaat van zich af en wordt een Apeldoornse puber, met haar eigen observaties waarin kleur soms een rol speelt. Zo beschrijft ze een Moluks gezin, waarvan de moeder op haar zoon moppert omdat die ‘met zo’n vieze blonde Belanda vriendin’ thuis durft te komen.

Velland schrijft meeslepend en ongepolijst. Dat is een compliment, al wordt hier en daar het gemis van een strenge redacteur gevoeld. Dat zie je vaak met boeken die in eigen beheer zijn uitgegeven. Er zijn tegenwoordig talloze online mogelijkheden om je eigen verhaal naar buiten te brengen. Niet onaardig bedoeld, maar dat levert niet altijd leesbare teksten op. Sjo Velland is echter niet de minste onder de literaire doe-het-zelvers. Ze heeft een artistieke achtergrond – toneel, muziek, film – en schreef onder meer columns voor het maandblad MUG Magazine. De Erfenis van een Getint Meisje verveelt dan ook geen moment. Het is gewoon lekker geschreven en op een enkel verschrijvinkje en wat spelfouten na ook nog in zeer behoorlijk Nederlands.

Tegen MUG-verslaggever Arnoud van Soest zei Sjo Velland: ‘Als kind las ik altijd Bouquetboekjes over honingblonde meisjes, maar nooit eens over meisjes met kroeshaartjes, een wipneusje en sproetjes. Ik wilde graag een boek schrijven over gewone mensen die toevallig een kleurtje hebben.’ Verwacht van Velland geen hoogstaande literatuur en ook geen diepgravende socio- of politicologische verhandelingen over racisme maar gewoon heerlijk leesvoer. Daarbij verrast ze de lezer regelmatig met stof tot nadenken en niet zelden met fraaie stukjes bijna poëtisch proza. Niks Bouquet, de Amsterdamse Sjo kan schrijven en heeft wat te melden.

Als coming of color-roman kan De Erfenis van een Getint Meisje sommige lezers tegenvallen. Niet alleen omdat Velland nergens een militante antiracistische toon aanslaat – daar is ze te Gronings nuchter voor, om ook maar eens een cliché uit de kast te halen – maar ook omdat de helft van haar boek uit een vrij luchtig reisverhaal bestaat, met maar weinig bespiegelingen over haar identitaire zoektocht. Op zoek naar haar wortels, haar Surinaamse en Afrikaanse wel te verstaan, belandt ze in Suriname en in Kenia. Persoonlijk vind ik Annechien’s reisobservaties zeer de moeite waard. Ze zijn verfrissend door een gebrek aan exotisme, politieke hypercorrectie, intellectuele kapsones en sentimenteel gezever. En uiteindelijk gaat het wel degelijk broeien, zoals in een dialoog met haar reisgenoot Babić, die tegen haar zegt: ‘Jij bent op zoek naar je roots.’ Ze stoort zich aan die opmerking: ‘Om de één of andere reden vind ik het niet leuk, dat het er blijkbaar zo dik bovenop ligt. Het heeft iets dramatisch. En dat wil ik niet.’

Nuchter en soms hard humoristisch, met wel degelijk een serieuze ondertoon. Als ze bij de familie van haar Keniase vriend Daniël op bezoek is, voelt ze zich ongemakkelijk bij de verschijning van een dienstmeisje. ‘ik vind het moeilijk om bediend te worden, omdat we niet in een restaurant zijn maar gewoon bij mensen thuis. En ja, ook omdat het dienstmeisje zwart is. En dat ik daarmee zit vind ik ook belachelijk van mijzelf. Alsof een wit dienstmeisje normaler zou zijn. Maar als ik mij voorstel, dat hier in huis een langbenige blondine zou rondlopen als onderdanig dienstmeisje, moet ik vanbinnen lachen. Het idee. Een witblond dienstmeisje bij een zwarte familie. Zou dat wel bestaan?’

Dat is Sjo Velland ten voeten uit, meteen de reden waarom haar boek de spits wel moest afbijten in de boekenrubriek van het pasgeboren OpStand.nu: ‘Dat ik klaar ben met dat eeuwige gezeur en gezanik over mijn kleur en alle kleuren en dat ik nu eindelijk weleens gewoon mens wil zijn zonder dat gezeik over mijn afkomst van al die kut Surinamers en klote Hollanders…’ Daarmee begint een pagina’s lange tirade tegen stupide racisme, even achterlijk identiteitsdenken en tegen achterstelling en onderdrukking. Sjo eindigt haar boek in grote stijl, in oprechte woede… met in de slotalinea dan toch ook week een knipoog naar de Bouquetreeks uit haar jeugd. [Joop Lahaise]

Sjo Velland – De erfenis van een getint meisje
Uitgeverij Boekscout ISBN 9789463894791
Paperback 224 p.
€20,99

Latest Posts

spot_imgspot_imgspot_img